Skip to content

ماری کوری-بانوی خستگی ناپذیر علم

پارس دانش: سه شنبه ۱۵ آبان ماه ۱۳۹۶ برابر است با ۱۵۰ سالگرد تولد مادام کوری فیزیکدان و شیمیدان شهیر لهستانی است به همین مناسبت متن زیر در مورد این دانشمند پر آوازه آمده است. ماریا اسکلودوسکا کوری (ماری کوری) زاده ۷ نوامبر ۱۸۶۷ – درگذشته ۵ ژوئیه ۱۹۳۴) فیزیکدان وشیمی‌دان لهستانی بود. وی در ۷ نوامبر سال ۱۸۶۷ در ورشو پایتخت لهستان متولد شد.

در سال ۱۸۹۳ لیسانس خود را در رشته فیزیک دریافت کردو تنها یک سال بعد در رشته ریاضیات نیز موفق به اخذ لیسانسگردید. ماری کوری نخستین زنی است که برنده جایزه نوبل شد. او همچنین اولین دانشمند و تنها زنی است که دوبار جایزهٔ علمی نوبل دریافت کرده‌است و تنها فردی است که دو جایزه نوبل را در دو رشته مختلف کسب کرده‌است. او ابتدا این جایزه را در رشتهٔ فیزیک در سال ۱۹۰۳ و سپس در رشته شیمی در سال ۱۹۱۱ دریافت کرد.

موفقیت‌های وی شامل نظریه رادیواکتیویته (اصطلاحی که خودش ابداع و باب کرد، روش‌هایی برای جداسازی ایزوتوپ و کشف دو عنصر، پولونیمو رادیوم است. به تاسی از کارهای وی اولین مطالعات پرتوزایی روی از بین بردن تومورها از طریق ایزوتوپ‌های رادیواکتیو صورت گرفت. وی دو مرکز کوری یکی در پاریس و دیگری در ورشو راه‌اندازی کرد که امروز از مراکز بزرگ پزشکی هستند ولی همچنین در جنگ جهانی اول اولین مرکز درمانی نظامی رادیو پزشکی را ایجاد کرد.

وی اگرچه شهروند فرانسه بود ولی از امضای ماریا اسکلودوسکا کوری استفاده می‌کردو هیچگاه هویت ملی خویش را فراموش نکرد. وی به دخترانش زبان لهستانی یاد داد و آنها را برای بازدید به لهستان می‌برد.همچنین اولین عنصری که کشف کرد را به افتخار لهستان، پولونیوم نامید.

او دربارهٔ مذهب خود و همسرش می‌گوید «پیر به هیچ دین و مذهبی تعلق نداشت و من نیز هیچ دین و مذهبی را تجربه نکردم».

والدین

پدر او یک آزاداندیش و مادرش کاتولیک بود. او پیش از ۲۰ سالگی با درگذشت مادر و خواهرش کلیسا را ترک کرد و بی‌دین ندانم‌گرا شد.

کودکی و نوجوانی

ماریا کوچکترین فرزند از پنج فرزند خانواده بود. مادرش مدیر بهترین مدرسه دخترانه در ورشو و پدرش معلم فیزیک و ریاضی بود. پس از تولد او مادرش دچار بیماری سل شد و پدرش نیز از مقام خود سقوط کرد زیرا اعتقادات ملی‌گرایی خود را با دانش‌آموزانش درمیان می‌گذاشت. آنها وضعیت مالی خوبی نداشتند. زمانی که ماریا ده ساله بود یعنی سال ۱۸۷۸ مادر ماریا به علت بیماری سل فوت کرد. طی همین شرایط بد پدرش نیز از کار اخراج شد آنها به اجبار خانه را به مسافرخانه تبدیل کردند تا از این راه درآمد داشته باشند. ماریا دوران تحصیلی فوق‌العاده‌ای را پشت سر گذاشت او در پانزده سالگی یک سال زودتر از شرایط قانونی مدرسه‌اش را تمام کرد.

سفر به پاریس

ماریا به علت شرایط مالی بدی که خانواده او داشت معلم سرخانه شده بود و همراه با خرج زندگی خود خرج تحصیل خواهر بزرگش برونیا را در فرانسه و پاریس تأمین می‌کرد تا زمانی که خود در آنجا مشغول به تحصیل شود بالاخره آن زمان فرارسید و قرار شد خواهرش برونیا با یکی از همکلاسی‌های پزشکی‌اش ازدواج کند این بدین معنی بود که زمان آن فرارسیده تا ماریا در پاریس مشغول به تحصیل شود او در سال ۱۸۹۱ به پاریس سفر کرد و خیلی مؤدبانه درخواست خواهرش را برای اقامت رد کرد در دانشکده علوم به تحصیل در رشته زیست‌شناسی پرداخت او در یک‌خانه زیرشیروانی زندگی می‌کرد و هنگام شب مقدار کمی نان و شکلات می‌خورد او با توجه به اینکه احترام خاصی برای کشورش لهستان قائل بود نام خود را از ماریا به ماری تغییر داد تا با شرایط به‌راحتی وقف پیدا کند او در امتحانات نهایی لیسانس نفر اول در علوم فیزیک و نفر دوم در ریاضیات شد و این‌گونه لیسانس خود را دریافت کرد پس از مدتی نامه‌ای از سوی پروفسور لیپمن دریافت کرد که از ماری درخواست همکاری در آزمایشگاه را کرد ماری قبول کرد که با پروفسور لیپمن همکاری کند و در سال ۱۸۹۳ همراه با کسب لیسانس پژوهش خود را بر روی خواص مغناطیسی فولاد آغاز کرد.

آشنایی با پیر کوری

Marie Pierre Irene Curie.jpg

 

یک سال پس از انجام آزمایش خواص مغناطیسی فولاد ماری به دیدن یک فیزیکدان لهستانی رفت مردی ساکت و سی پنج ساله با ریش کوتاه و موهای آشفته نام او پیر کوری بود که نه سال از ماری بزرگتر بود او نیز در یک خانواده علمی پرورش یافته بود ولی بالعکس پیر کوری در مدرسه کند ذهن بود ولی وقتی روی مسیله‌ای تمرکز می‌کرد دیگر غیرقابل کنترل بود ودر کارش بی نظیر می‌شد بالاخره ان‌ها درجشنی که در سالن شهر برگزار شد ازدواج کردند آنها به جای خرید ساعت زنگدار و چراغ خوراک پزی دو دوچرخه خریدند و با ان برای ماه عسل به بریتانی رفتند.

شروع فعالیت آزمایشگاهی ماری کوری

زمانی که ماری کوری در سال ۱۸۹۵ در انباری چوبی کوچکی که آزمایشگاه او بود شروع بکار کرد، نه او و نه هیچ‌کس دیگر چیزی دربارهٔ عنصر شیمیایی رادیوم نمی‌دانست و این عنصر هنوز کشف نشده بود.البته یکی از همکاران پژوهشگر پاریسی و فیزیکدان فرانسوی، «هانری بکرل»، در آن زمان تشخیص داده بود که عنصر شیمیایی اورانیوم، پرتوهایی اسرار آمیز نامرئی از خود می‌افشاند.

کشف هانری بکرل

 

تمبر یادبود ماری کوری – انتشار در ۱۹۴۷ – لهستان

بکرل به طور اتفاقی یک قطعه کوچک از فلز اورانیوم را بر روی یک صفحه فیلم نور ندیده که در کاغذ سیاه پیچیده شده بود گذاشته بود. صبح روز بعد مشاهده کرد که صفحه فیلم درست مثل این که نور دیده باشد سیاه شده‌است. بدیهی بود که عنصر اورانیوم، پرتوهایی را از خود ساطع کرده بود که از کاغذ سیاه گذشته و بر صفحه فیلم اثر کرده بودند.بکرل این فرایند را دوباره با سنگ معدنی که سنگی سخت و سیاه قیرگون است و از اورانیوم بدست می‌آید، تکرار کرد. این بار، اثری که سنگ بر روی صفحه فیلم گذاشته بود، حتی از دفعه قبل هم قوی‌تر بود؛ بنابراین می‌بایست به غیر از عنصر اورانیوم، یک عنصر پرتوزای دیگر هم در سنگ وجود می‌داشت.

ارائه نظریه

در ۱۲ آوریل ۱۸۹۸ کوری‌ها نظریه خود را به آکادمی علوم پاریس گزارش کردند. در ۱۴ آوریل، کوری‌ها با همکاری «لمون» شیمیدان فرانسوی، به جستجوی عنصر ناشناخته مزبور پرداختند. نتیجه این کار تنها چند قطره از ماده‌ای بود که آنها این ماده را در لوله‌های شیشه‌ای آزمایشگاهی نگهداری می‌کردند.

بر اثر این فعالیت‌ها در نخستین زمستان، ماری کوری دچار نوعی عفونت و التهاب ریوی شد و تمام فصل را مریض بود؛ ولی پس از بهبودی، کار پختن مواد در دیگها را در آزمایشگاه از سر گرفت. پس از آن، نخستین دخترش به نام ایرن متولد شد.

پیر و ماری کوری در ماه ژوئیه (مرداد ماه) همان سال توانستند این موضوع را انتشار دهند که سنگ معدن به غیر از اورانیوم، دو عنصر پرتوزای دیگر را نیز در خود دارد. نخستین عنصر را به یاد محل تولد و بزرگ شدن ماری کوری که لهستان بوده‌است، پولونیوم نامیدند و دومین عنصر را که اهمیت زیادی داشترادیوم نامیدند که از واژه لاتین به معنی «پرتو» الهام می‌گرفت.

تولد رادیوم

Pierre and Marie Curie.jpg

در ۲۶ دسامبر ۱۸۹۸(۵ دی ماه ۱۲۷۷) اعضای آکادمی علوم پاریس، گزارشی تحت عنوان «دربارهٔ ماده شدیداً رادیواکتیوی که در (pitch-blende)پشبلند وجود دارد» انتشار دادند و این روز تاریخ تولد رادیوم است. پیدایش رادیوم در میان عناصر رادیواکتیو طبیعی تقریباً به فوریت ثابت کرد که این عنصر مناسبترین عنصر رادیو اکتیو برای بسیاری کارهاست. بزودی معلوم شد که نیمه‌عمر رادیوم نسبتاً زیاد است (~۱۶۰۰ سال). کشف رادیوم موجب دگرگونی‌های اساسی در دانش بشر دربارهٔ خواص و ساخت ماده شد و منجر به شناخت و دستیابی به انرژی اتمی شد.

اولین جایزه نوبل

خانواده کوری بهمراه بکرل بخاطر کشفشان در سال ۱۹۰۳ جایزه نوبل در فیزیک را از آن خود کردند و به این ترتیب توانستند وامهایی را که برای کارهای پژوهشی طولانی خود گرفته بودند، پرداخت کنند.

دومین جایزه نوبل

پیر کوری در ۱۹ آوریل سال ۱۹۰۶ در ۴۷ سالگی به علت تصادف با درشکه درگذشت. مادام کوری پس از مرگ شوهرش به مطالعات خود ادامه داد و در سال ۱۹۱۰ موفق به تهیه رادیوم خالص گردید. در این هنگام استاد سوربن و عضو آکادمی طب بود و در سال ۱۹۱۱ برای دومین بار به دریافت جایزه نوبل نائل شد. ماری کوری به همراه لینوس پاولینگ، جان باردین و فردریک سنگر تنها افرادی هستند که دو بار این جایزه را از آن خود کرده‌اند.

ماری کوری نقش اصلی در تأسیس انستیتو رادیوم پاریس در سال ۱۹۱۲ داشت و تا زمان مرگ مسئول اداره بخش فیزیک-شیمی آن بود.

درگذشت

مادام کوری در ۴ ژوئیه ۱۹۳۴ یعنی ۲۸ سال بعد از مرگ شوهرش و در سن ۶۶ سالگی به دلیل ابتلا به سرطان خون درگذشت. مرگ وی به دلیل تحقیق بر روی رادیوم (که به خاطر انتشار پرتو ایکس که ماده‌ای سرطان‌زا است) به وقوع پیوست.

در سال ۱۹۹۵، خاکستر جسد ماری کوری و همسرش پی‌یر از گورستانی کوچک به پانتئون منتقل شد. این کار برای بزرگداشت زندگی و خدمات ماری کوری انجام شد.

دستاورد کشف کوری

این واقعیت که پرتوهای رادیوم می‌توانند بافتهای زنده اندامها را از بین ببرند، به‌عنوان مهم‌ترین دستاورد کشف کوری‌ها مشخص گردید. پزشکان و پژوهشگران علوم پزشکی به زودی دریافتند که به این وسیله می‌توانند غده‌ها و بافتهای بدخیم را که در سرطان و همچنین بیماریهای پوستی و غدد ترشحی بروز می‌کنند، از بین ببرند.

 

کودکی از یک خانواده فرهیخته

ماریا سکلوسکا (ماری کوری) به عنوان پنجمین فرزند خانواده در هفتم نوامبر ۱۸۶۷ متولد شد (نفر وسط در عکس) پدر او ریاضی‌دان و فیزیکدان و مادرش مدیر دبیرستان شبانه‌روزی بود. ماری سکودووسکا (در عکس بین خواهر و برادرهایش زوسیا، هِلا، یوزِف و برونیا) در روز ۷ نوامبر سال ۱۸۶۷ در ورشو زاده شد. پدرش ولادیشاو سکودووسکی آموزگار فیزیک و ریاضی و مادرش برونیسکاوا مدیر یک آموزشگاه شبانه‌روزی دخترانه بود.

همه چیز به آموزش و فرهنگ ختم می‌شد

مادر ماری برونیسکاوا سکودووسکا دوره شغلیش را در آموزشگاه شبانه‌روزی دخترانه در خیابان گرِتا در ورشو به پایان رساند. او در همانجا آموزگار و سرانجام مدیر شد. هنگام مرگ او دخترش ماری ۱۳ سال بیشتر نداشت.

تحصیل دانشگاهی برای دختران مجاز نبود

ماری ۱۵ ساله بود که در سال ۱۸۸۳ به عنوان شاگرد اول کلاس، دیپلم گرفت. اما در آن هنگام اجازه تحصیل دانشگاهی در لهستان را نداشت. از آنجا که پدرش نمی‌توانست هزینه تحصیل او در خارج را تأمین کند، ماری هزینه زندگی را به عنوان معلم سرخانه قشر مرفه تأمین می‌کرد و افزون بر این به دهقان‌زاده‌ها خواندن و نوشتن یاد می‌داد. او همزمان در دوره‌های آموزشی مخفی برای دختران شرکت می‌کرد.

 

تحصیل در پاریس و کشف اشعه رادیو اکتیو

در سال ۱۸۹۱ ماری به عنوان دانشجو به پاریس رفت و توانست در دانشگاه سوربُن در رشته فیزیک نامنویسی کند. در آن هنگام دانشگاه سوربُن ۱۸۲۵ دانشجو داشت که تنها ۲۳ نفر از آنها دختر بودند. اگرچه ماری در آنجا مشکل زبانی داشت اما در همه امتحانات قبول شد و در سال ۱۸۹۶ به همراه همکارش هانری بِکِرِل، “سولفات اورانـکالیوم” را کشف کرد که برای رنگی کردن زینک‌های عکاسی استفاده می‌شد.

همکارش همسرش شد

ماری در سال ۱۸۹۴ با پیِر کوری سرپرست وقت پژوهشکده فیزیک و شیمی صنعتی شهر پاریس آشنا شد. شوق تحقیق آن دو را به عاشقی کشاند به طوری که در روز ۲۶ ژوئیه ۱۸۹۵ با هم ازدواج کردند.

آزمایش با مواد رادیو اکتیو

ماری به همراه همسرش یک دستگاه رادیواکتیوسنج ساخت که با روش سنگ‌های پیِزوالکترونیک کار می‌کرد. آنها به کمک این دستگاه توان و قابلیت هادی بودن هوای رادیومدار را اندازه می‌گرفتند. آن دو در سال ۱۸۹۸ توانستند با روش اسپِکتوسکوپیک (منشوری) ماده پولونیوم را کشف کنند. نام این ماده از نام سرزمین‌شان “پولسکی” به معنی لهستان گرفته شده است.

رساله دکتری

ماری کوری در سال ۱۹۰۳ رساله دکتری‌اش را درباره مواد رادیو اکتیو منتشر کرد. این رساله غوغای بسیاری در میان پژوهشگران برپا کرد. این کتاب در مدت یک سال به پنج زبان ترجمه شد و به چاپ ۱۷ رسید. در همین سال بود که نخستین نشانه های بیماری به علت اشعه رادیو اکتیو در ماری و پیِر کوری دیده شد.

جایزه نوبل فیزیک

در همان سال ۱۹۰۳ جایزه نوبل به آن زوج پژوهشگر به خاطر تلاش‌ها و کشف‌های فوق‌العاده که در زمینه اشعه‌ای که نخست پروفسور بِکِرِل کشف کرد نمودند، اعطا شد.

دو فرزند بی‌پدر

دختر اول ماری و پیِر کوری ایرِن در سال ۱۸۹۷ و دختر دوم ایو در سال ۱۹۰۴ زاده شد. این دختر هنوز دو سال بیشتر نداشت که پدرش در یک حادثه کالسکه درگذشت. پس از آن انستیتو فیزیک دانشگاه ماری کوری را به سرپرستی دانشکده برگزید. او نخستین زنی بود که به عنوان استاد در دانشگاه سوربُن به تدریس آغاز کرد.

نخستین ریاست دانشکده، نخستین کرسی استادی برای یک زن و نخستین سنجه برای ماده رادیوم

در سال ۱۹۰۸ ماری کوری نخستین زنی بود که کرسی استادی فیزیک را دریافت کرد. او در “انستیتو رادیوم” که خود به همراه همسرش بنیاد نهاده بود تدریس میکرد. این نهاد در پاریس در تعیین واحد جهانی اندازه‌گیری رادیو اکتیو نقش بسزایی داشت. این واحد به یاد این دو پژوهشگر “کوری” نامیده می‌شود.

پزشک در جنگ جهانی اولدر هنگام جنگ جهانی اول ماری کوری و “انستیتو رادیوم” کار خود را در رشته پزشکی متمرکز کرد. ماری کوری در این رابطه یک دستگاه عکسبرداری رادیولوژیک قابل حمل ساخت که به جبهه‌ها برده می‌شد. در اینجا او را با یک هیأت نظامی آمریکایی میبینیم که همراه با دخترش ایرِن که ایستاده است.

دیدار از آمریکا

ماری کوری در سال ۱۹۲۰ از ایالات متحده دیدار کرد. رسانه‌ها از او بیشتر به عنوان یک درمانگر و ناجی نام بردند تا پژوهشگر. او در این سفر از کاخ سفید و رئیس جمهور وقت آمریکا هاردینگ و همچنین پژوهشکده‌های شیمی دیدار کرد و تلاش در زمینه همکاری‌های پژوهشی جهانیماری کوری از چند دانشگاه آمریکایی دکترای افتخاری دریافت کرد.

او پس از بازگشت در همکاری با نهاد نوبنیاد جامعه ملل برای تقویت همسویی و همکاری پژوهشگران در سطح بین المللی تلاش بسیار کرد. زمینه کار او بیشتر بورس‌های تحصیلی، حفظ حقوق تألیف و مقررات مربوط به نشر مقالات علمی بود.دانشگاه‌ها سخنرانی داشت.

انتقال دانش فیزیک به آیندگان

دختر ماری کوری ایرِن هم بعدها فیزیکدان بنامی شد. در اینجا او را در کنار همسرش ژانفردریک ژولیو در سال ۱۹۶۳ می‌بینیم. این دو در سال ۱۹۳۵ جایزه نوبل فیزیک را به خاطر تولید کنترل‌شده اشعه رادیو اکتیو دریافت کردند.

منابع

ویکیپدیا

کانال دویچه وله

پیام خود را بگذارید

پارس دانش ،درراه اعتلای دانش پارس

سوالات علمی ،درخواست تدریس ،نقد و نظر خود را بفرمایید.

وارد شوید